जताततै नक्सलबारी

तुहिएको सपनाको कुनै गन्ध हुन्छ कि हुँदैन ? धेरैले सपाट उत्तर दिनेछन्, सपनाको कुनै गन्ध हुँदैन । कसैलाई लाग्न सक्छ यो प्रश्न आफैंमा सिजोपनिक छ ।

आक्रोशले उमालेको कफी

कम्तीमा ८ घन्टा काम, ८ घन्टा आराम र ८ घन्टा किताब र कफीलाई दिने सुबिस्ता सबैलाई पुगोस् भन्नका लागि मसँग नेपाली र अंग्रेजी दुईटा भाषा छन् । शासकहरूसँग कति नाले बन्दुक छन् ?

Sunday, May 13, 2018

जेएनयुको भित्तो

उज्ज्वल प्रसाईं    / काठमाडौ, भाद्र १५ -

अर्को भित्तामा टाँसिएको पुस्तकको पोस्टरमा मेरा आँखा धेरै बेरसम्म अडिए ।

लेखकको नाम पढें- समी अहमद खान । अर्थात् उही समी जो 'रेड जिहाद'को लेखक हो । जेएनयुको होस्टलमा मेरो पार्टनर यही लेखक हुनेछ ।

भारतको नयाँ दिल्लीस्थित जवाहरलाल नेहरू विश्वविद्यालय -जेएनयु) घुम्न आउने पाहुना सायद सबभन्दा बढी यहाँका रंगीन भित्ताहरूतर्फ आकषिर्त हुन्छन् । अनेक किसिमका नारा र कविता लेखिएका पेन्टिङ र पम्पलेट पढ्दै हिँड्दा नवागुन्तकलाई रमाइलै हुन्छ । यस्तो लाग्छ मानौं विद्यार्थीहरू नोटबुकमा भन्दा भित्तामा बढी लेख्छन् । यहाँ के भइरहेको छ भन्ने जान्न पनि भित्तामा जताततै टाँसिएका सूचनांकित सेता पोस्टर हेरे पुग्छ । यी भित्ताहरूमा सिंगो विश्वविद्यालयको जीवन्तता छचल्केको हुन्छ । कुनै एक  बिहान यी सबै भित्ता सपाट बने भने, त्यो जेएनयु, जेएनयु रहँदैन । लगभग सबै विद्यार्थीको दैनिकीको एउटा अंश भित्ता हेर्नमा बित्छ अर्थात् यो यहाँका विद्यार्थी जीवनको अभिन्न अंग बनिसकेको छ ।

भ्रम र तनावको क्याराभान

उज्ज्वल प्रसाईं   /   काठमाडौ, असार ८ -

सीमित स्रोतहरू छन्, अवसरहरू कतै देखा पर्दैनन् । आकांक्षा भने चुलिँदै जान्छन् । आर्थिक समृद्धि र भौतिक सुख सुविधाप्रतिका आसक्ति बढ्दै जान्छन् । आफ्ना उपलब्धिहरू र यथास्थिति महत्त्वाकांक्षाहरू अघिल्तिर पुड्का देखिन्छन् । निम्न मध्यम वर्गका सामान्य युवाको नियति यही नै हो सायद ।

यी जटिलताहरूबाट म पनि अछुतो छैन । यी सबलाई अलग्ग राखेर कुनै क्रान्ति गर्न अहिलेसम्म तम्सिएको पनि छैन । बरु बेलाकुबेला तिनैले पैदा गर्ने अनेक खुद्रा उल्झनहरूमाझ कैद भएर दिनौं बिताएको छु । कैयौंपटक निसासलाग्दो अकर्मण्यताको सिकार पनि भएको छु । यस्ता बेलामा अरूलाई केले त्राण दिन्छ मैले उति हेक्का राख्न भ्याएको छैन, मलाई भने लेखनमा बसेको अलिकति चाख र पत्रकारिताप्रतिको थोरै लगावले त्यो निसास बढ्न दिँदैन । नत्र कतिपटक डीभी भरिसकेको हुन्थें वा विद्यार्थी भिसाको बाटो गरी अमेरिका, अस्ट्रेलिया, वा क्यानडातिर लहसिइसकेको हुने थिएँ । तर जब जब यस्ता विचार मनमा खेल्न आइपुग्थे, असल पत्रकार र जिम्मेवार लेखक बन्ने सपनाका सिरानी लगाएर ती हलक्क बढी जाने आकांक्षाहरूलाई लठ्ठ सुताइदिन्थें । यसको गर्न मिल्ने केही स्पष्ट आधारहरू थिए, जस्तो देशमा राजनीतिक परिवर्तन द्रुततर गतिमा भइरहेको थियो, संविधानसभाको निर्वाचन भएर समावेशी चरित्रको आशालाग्दो संविधानसभा गठन भएको थियो । स्वतन्त्रता र सामाजिक न्यायका सुगन्धित फूलहरू फुलाएर नयाँ नेपालको स्वागत गर्ने दिन नजिकै देखापरेको भान थियो । संविधानसभा विघटित भयो, त्यो नजिकै देखिएको सुनौलो दिन मिराज भइदियो ।

बनारस, वाराणसी र काशी

देवेन्द्र भट्टराई, उज्ज्वल प्रसाईं    /    कार्तिक १८ -

बीपी कोइरालाको 'आफ्नो कथा' र 'आत्मवृत्तान्त'बाट जानिएको बनारस । ताना शर्मा र बालकृष्ण पोख्रेलहरूका झर्रोवादको किल्ला भनी सुनिएको बनारस । कमरेड पुष्पलालहरूका जनवादी सूर्यको झुल्के उदाएको बनारस । बीएचयू अर्थात् बनारस हिन्दु विश्वविद्यालयमा संस्कृत पढ्दै गरेका साथीहरूले सुनाउने काशीगाथा । घरका ढोकामा बेलाकुबेला झुल्किने गेरुवस्त्रधारी साधुहरूका संस्कृत उच्चारणमा सुन्दै आएको वाराणसी । र, भारतीय उपन्यासकार पंकज मिश्राले आफ्नो उपन्यास 'रोमान्टिक्स'मा वर्णन गरेको बनारस । यी सबै कहावत र लिखतहरूले बनाएको कोलाज चित्र मस्तिष्कमा बोकेर काशी पुग्नु एउटा विचित्र अनुभव सँगाल्नु रहेछ ।
मिश्राको उपन्यासको मुख्य पात्रले बनारसबारे यसो भनेको छ, 'हिन्दुहरूले पुनर्जन्मको अटुट चक्रबाट मुक्ति पाएर स्वर्गमा आराम गर्ने मनसुवा राखेर सदियौंदेखि धाउँदै आएको यो तीर्थस्थल आजकल व्यापारिक कोलाहलले गुन्जायमान रहने सहरमा परिणत भएको छ ।' यद्यपि भारतीय नवउदारवादी आर्थिक नीतिबाट निःसृत नाफामुखी हल्ला र बाटाका छेउछाउमा पाक्ने बिरयानी सुगन्धका बीच पनि यो पुरानो तीर्थस्थल आफ्ना सबै मौलिक बान्कीहरू सजाएर अहिले पनि उत्तिकै भाइब्रेन्ट छ । साँघुरा गल्ली, पुराना घर र मोहल्ला, साँढेको ताँती, पान, चिया र मिठाई पाइने असंख्य कुनाहरू । सेता, पहेंला र राता धोतीकुर्तामा बेरिएर हिँड्ने पण्डा, पण्डित, पुरेत र धर्मगुरुहरू । यी सबैको निर्बाध यात्रा अहिले पनि उसरी नै जारी छ, जसरी हामीले वषौं पहिलेदेखि जनश्रुतिझैं सुन्दै आएका छौं ।

चटपटेवालको बोदीबट्टा

उज्ज्वल प्रसाईं   /     काठमाडौ, आश्विन ६ -
'काँकड्भिट्टा ः मेड इन जापान' यो शीर्षकमा खगेन्द्र संग्रौलाले निबन्ध लेखेका छन् । उनको कलमले सिंगो काँकड्भिट्टालाई धूलोपीठो बनाएको छ । निबन्धको सार यत्ति हो ः 'काँकड्भिट्टा पत्रु सहर हो । त्यहाँका पसलहरूमा बेचिने मेड इन जापानको स्टिकर टाँसेका नक्कली सामानहरूमा सम्पूर्ण सहरको चरित्र चित्रित छ । भेषभूषा र भाषा पनि त्यस्तै नक्कली छन् । मान्छेहरूमाझ बन्ने सम्बन्धहरूसमेत नक्कली सामानजस्तै निर्बलिया छन् काँकड्भिट्टामा ।'

झापा जिल्लामा पर्ने नेपालको यो पूर्वीद्वारको त्यही धूलोपीठोमा लडीबुडी खेल्दै मैले अक्षरहरू चिनेँ, कलम चलाउन सिकेँ । तिनै निर्बलिया सम्बन्धहरूले मलाई आजसम्म उतै तानिइरहन्छन् । संग्रौलाको सो निबन्ध छापामा आएका बेला साहित्यमा मेरो भर्खरै रुचि बढ्न थालेको थियो । त्यसैले उनका तर्कहरूप्रति उत्ति ठूलो समर्थन वा विरोध केही थिएन उसबेला । तर, अहिले आएर गम्दा संग्रौलाका केही तर्कहरूसँग सहमत भए पनि काँकड्भिट्टावासी हुनुका नाताले मेरा असहमतिहरू पनि छन् ।