ल्हासा डायरी

उज्ज्वल प्रसाईं  /     काठमाडौ, भाद्र २३ -

तिमीले लु सुन पढेकी छौ ?' भर्खरै सुरु भएको कुराकानीलाई बलजफ्ती आफ्नैखाले बनाउन साहित्यतिर मोड्छु । ऊ नजिकै आइपुगेको नोर्बुलिंगका दरबार अघिल्तिर फुलेका फूलहरूलाई एकटक नियालिरहेकी छ । मेरो प्रश्न नबुझेको भाव अनुहारमा पोतेर ऊ सोध्छे, 'को भन्यौ ?' म फेरि दोहोर्याउँछु, 'तिमीहरूका एकजना घगडान क्लासिक लेखक छन् नी लु सुन, तिनका कथाहरू कत्तिको पढेकी छौ ?' हाँस्दै ऊ मैले लु सुनको गलत उच्चारण गरेको प्रस्ट्याउँछे र चाइनिज पाराले उच्चारण गर्छे । माने हल्लाउँदै मन्त्रोच्चारण गरिरहेका लामाहरूको गुनगुनका बीचबाट उसले 'ल्हु जुन' भनेको जस्तो सुन्छु ।

लु सुनका कथा नेपालीमा अनुवाद गर्ने खगेन्द्र संग्रौलाले जसरी उनको नाम लेखेका थिए, त्यसरी नै उच्चारण गरेको हुँ । अब उच्चारण सुधार्ने पक्षमा छैन म । दरबारको प्रांगणमा प्रवेश गरिसकेका छौं, मान्छेको भीड र हल्ला बढी नै छ । त्यसैले अलि ठूलो स्वरमा उसलाई भन्छु, 'तिमेरले जेसुकै भने पनि 'अ म्याड म्यान्स डायरी' लेख्ने ती बूढा हाम्रा लागि लु सुन नै हुन् ।' मैले यसो भन्दा ऊ बेपत्ता हाँस्छे । हामी नोर्बुलिंगका अर्थात् दलाई लामाको समर प्यालेसभित्र पस्छौं । उसको ठूलो हाँसो हलुका मुस्कानमा खुम्चिँदै बिस्तारै विलीन हुन्छ ।

Read More

सिद्धान्तका सजिला अप्ठ्यारा

उज्ज्वल प्रसाईं /  काठमाडौ, श्रावण १३ -

अंग्रेजी साहित्य तथा सांस्कृतिक सिद्धान्तका प्राध्यापक सञ्जीव उप्रेतीको पछिल्लो कृति 'सिद्धान्तका कुरा'को विमोचन कार्यक्रममा गुरुकुलको रिमाल नाटकघर त्रिभुवन विश्वविद्यालय अंग्रेजी विभाग सम्बद्ध विद्यार्थी र प्राध्यापकहरूले खचाखच भरिएको थियो । अन्य विश्वविद्यालयमा पढ्ने अंग्रेजी साहित्यका विद्यार्थीको पनि राम्रै उपस्थिति थियो । यसले के संकेत गर्छ भने यो पुस्तक अंग्रेजी विभागमा अध्ययन-अध्यापन गर्नेले नै सबभन्दा बढी पढ्नेछन् । यो पंक्तिकार चाहन्छ, तिनीहरूले यो पुस्तक दोहोर्याएर पढुन् । कारण, अधिकांश विद्यार्थी र प्राध्यापकहरूका दैनिकीको ठूलै अंश यी सिद्धान्तका पहेलीमा जेलिएर बित्ने गर्छ । तर,  सिद्धान्तको पढाइले उनीहरूको दृष्टिकोण स्पष्ट बनाउनुको सट्टा मानव जीवन र दुनियाँलाई बुझ्ने कर्म अझ अस्पष्ट र समस्याग्रस्त बनाइदिन्छ । परिणामस्वरूप उनीहरूका मस्तिष्क जार्गनहरूको गुदीहीन हाडे ओखरहरूले अतिक्रमित हुन्छन् । त्यसैले गहिरो बुझाइ र गतिलो विश्लेषणको ठाउँ छिपछिपे र सतही सिद्धान्तका गफले लिन्छ । रमरम बौद्धिकता छाँट्न यत्तिको विश्वविद्यालयीय ज्ञान काफी हुन्छ तर सो अवस्थाभन्दा एक कदम अगाडि बढ्ने हो भने उप्रेतीको पछिल्लो पुस्तक पढ्न जरुरी छ ।

Read More

सिद्धान्तको हाडे ओखर

उज्ज्वल प्रसाईं /  काठमाडौ, असार १७ -

प्रजातन्त्रमा भोट हिँड्यो, जनता छुटे । समाजवादमा सिद्धान्त हिँड्यो, मान्छे छुटे,' एक असल राजनीतिकर्मीले अनौपचारिक गफगाफमा यो पंक्तिकारसित भनेका थिए । यो कथनमाथि प्रशस्त बहस हुनसक्छ । तथापि हिँड्नु र छुट्नुको विरोधाभास जीवन्त यथार्थ भने हो । यो छुटने मामलो शतप्रतिशत सही प्रतीत हुने ठाउँ र घटनाहरू धेरै छन् । तिनीहरूमध्ये त्रिभुवन विश्वविद्यालयमा सधैँ चर्चामा रहने र आफ्नो बेग्लै इतिहास बनाइसकेकोे अंग्रेजी विभागमा हिँड्ने र छुट्ने कथा आफ्नै खालको छ । उसो भए त्यहाँ के हिँड्यो र के छुट्यो त ? यो प्रश्नले परीक्षणको माग गर्छ र यो आलेखमा अंग्रेजी विभागमा महत्त्वका साथ पढाइने थ्योरी अर्थात् सिद्धान्तको व्यावहारिक पाटोको परीक्षण गर्ने प्रयत्न गरिनेछ ।  

Read More

"मोफसलमा लेखक हुन गाह्रो"

उज्ज्वल प्रसाई-
फाल्गुन ३०, २०६७
झापा — सन् १९७६ मा उनले उत्तर बंगाल विश्वविद्यालयबाट अंग्रेजी साहित्यमा एमए उत्तीर्ण गर्दा अहिले उनले एमएमा पढाउँदै गरेका अधिकांश विद्यार्थी जन्मिएकै थिएनन्।

मधुकर सुवेदीका जीवनका ३४ वर्ष अंग्रेजी साहित्य पढाएरै बितेको छ । तीन दशक चक र डस्टरसँग बितेपछि मात्रै सुवेदीले आफैं अंग्रेजी भाषामा केही लेख्ने सुर कसे । यसो केही लेखिहेरूँ न त भनेर सुरु गर्दा स-सानो उपन्यास तयार भयो । तर लेख्नुभन्दा अप्ठ््यारो किताब छपाएर पाठकहरूसमक्ष पुर्‍याउनु रहेछ भन्ने कुरो उनलाई तब मात्रै ज्ञात भयो, जब उक्त पान्डुलिपि धेरै दिनसम्म टेबलमै थन्किइरह्यो ।

'मैले भुँडीपुराण प्रकाशनका एक जना साथीको बाल उपन्यास अंग्रेजीमा अनुवाद गरेको थिएँ, त्यसै बेला उहाँले पाण्डुलिपि लिएर जानुभएको थियो,' सुवेदीले सुनाए, 'धेरै पछि छापेर पठाइदिनुभएछ ।'

Read More